[Power Query Tutorial] Cách dùng chức năng Unpivot Column

Unpivot Column là một trong những tính năng biến đổi dữ liệu cốt lõi và được sử dụng nhiều nhất khi làm quen với cách dùng Power Query trong Power BI. Tính năng này cho phép bạn chuyển đổi bảng dữ liệu từ dạng trải ngang nhiều cột sang dạng bảng dọc chuẩn hóa nhiều dòng chỉ với vài cú nhấp chuột.

Nếu bạn đang gặp khó khăn trong cách sử dụng DAX trong Power BI, không thể tạo slicer lọc dữ liệu theo thời gian, hoặc báo cáo Power BI Dashboard liên tục bị lỗi mỗi khi thêm cột mới vào file nguồn, làm chủ Unpivot Column chính là bước ngoặt giúp bạn tối ưu hóa toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu.

Unpivot Column trong Power Query

Bản chất của Unpivot Column

Về bản chất kỹ thuật, Unpivot Column là quá trình hoán vị ma trận dữ liệu: lấy các tiêu đề cột biến thành các dòng giá trị trong một cột mới, đồng thời gom toàn bộ các số liệu nằm tại giao điểm tương ứng vào một cột giá trị thứ hai.

Trong phân tích dữ liệu, hai hình thái bảng phổ biến nhất bao gồm:

  • Dạng bảng ngang: Mỗi tháng, mỗi sản phẩm hoặc mỗi kênh phân phối được dàn trải thành một cột riêng biệt. Dạng bảng này sinh ra để con người dễ đọc báo cáo tổng kết, nhưng lại không thân thiện đối với các hệ thống phân tích tự động vì không tuân thủ nguyên tắc dữ liệu chuẩn.
  • Dạng bảng dọc: Mỗi dòng chỉ đại diện cho một bản ghi quan sát duy nhất, mỗi cột là một biến số độc lập. Đây là định dạng bắt buộc trong cách tạo Data Model trong Power BI, tạo quan hệ chuẩn và khai thác tối đa sức mạnh phân tích.

Thao tác Unpivot Column đóng vai trò làm chiếc cầu nối tự động hóa, chuyển dữ liệu từ bảng ngang sang bảng dọc mà không làm mất dữ liệu.

Unpivot Column trong Power Query

Trong giao diện Power Query Editor, khi truy cập vào tab Transform (hoặc tab Add Column), tại nhóm công cụ Any Column, bạn sẽ thấy tính năng Unpivot Columns. Khi nhấp vào mũi tên mở rộng, Power Query cung cấp 3 lựa chọn:

  • Unpivot Columns: Thực hiện Unpivot các cột được chọn. Thao tác này chỉ áp dụng cho danh sách các cột bạn quét chọn tại thời điểm bấm lệnh.
  • Unpivot Other Columns: Power Query sẽ Unpivot tất cả các cột còn lại trừ các cột được chọn. Ưu điểm của phương pháp này là tính bền vững: nếu sau này dữ liệu nguồn có thêm cột mới, hệ thống sẽ tự động quét và đưa vào cột Attribute mà không làm gãy luồng ETL.
  • Unpivot Only Selected Columns: Tương tự tùy chọn đầu tiên, công cụ này chỉ tác động duy nhất lên các cột đã chọn, đồng thời giữ nguyên cấu trúc ngang của toàn bộ các cột còn lại.

Ví dụ cụ thể về chức năng Unpivot Column

Để hiểu rõ cách áp dụng thực tế, hãy xem xét bài toán xử lý bảng dữ liệu hiệu suất Marketing đa kênh gồm nhiều chiến dịch với các chỉ số qua các tháng và các kênh đang bị dàn trải thành hàng chục cột ngang.

Khảo sát cấu trúc bảng ngang ban đầu

Dữ liệu thô ban đầu có số lượng cột mở rộng rất lớn về phía bên phải.

Dữ liệu thô chứa hàng loạt cột chỉ số như TikTok_M3_CTR, TikTok_M3_Impr, TikTok_M4_Conv, TikTok_M4_Cost, TikTok_M4_CTR, TikTok_M4_Impr và cột Grand Total. Cấu trúc bảng ngang này không thể tạo mối quan hệ chuẩn trong Data Model.

Unpivot Column

Thực hiện thao tác Unpivot Other Columns

Để gom toàn bộ các cột chỉ số về dạng dọc nhưng vẫn giữ nguyên thông tin từng chiến dịch:

  • Nhấp chuột chọn cột định danh duy nhất bên trái: cột Row Labels (chứa tên các Campaign).
  • Chuyển sang thẻ Transform trên thanh công cụ, tìm đến nhóm Any Column.
  • Nhấp vào biểu tượng mũi tên cạnh nút Unpivot Columns, sau đó chọn Unpivot Other Columns.

Unpivot Column

Ngay sau khi chọn, Power Query lập tức nén toàn bộ các cột ngang thành 3 cột duy nhất:

  • Cột Row Labels: Giữ nguyên tên chiến dịch.
  • Cột Attribute: Chứa toàn bộ tên các chỉ số ban đầu (Facebook_M1_Conv, Facebook_M1_Cost, Facebook_M1_CTR,…).
  • Cột Value: Chứa giá trị số liệu tương ứng của từng chỉ số.

Unpivot Column

Trường hợp chỉ xoay một nhóm cột cụ thể

Nếu bài toán kinh doanh yêu cầu bạn chỉ hủy xoay một vài cột nhất định và giữ nguyên các cột khác ở dạng ngang:

  • Giữ phím Ctrl và nhấp chọn các cột cần gộp.
  • Mở menu Unpivot Columns và chọn Unpivot Only Selected Columns.

Unpivot Column

Kết quả hiển thị cho thấy chỉ có 2 cột được chỉ định chuyển thành cột Attribute và Value, còn toàn bộ các cột khác (TikTok_M4_Conv, TikTok_M4_Cost, TikTok_M4_CTR, Grand Total) vẫn được giữ nguyên vị trí ban đầu.

Unpivot Column

Công dụng của chức năng Unpivot Column

  • Tối ưu hóa hiệu năng của Power BI: Cơ sở dữ liệu của Power BI lưu trữ và nén dữ liệu theo cột. Một bảng hẹp có 3 cột và 1.000.000 dòng có dung lượng RAM nhẹ hơn và tốc độ quét nhanh hơn gấp nhiều lần so với một bảng rộng có 100 cột và 10.000 dòng.
  • Viết công thức DAX đơn giản và linh hoạt: Thay vì phải tạo 12 Measure riêng biệt cho 12 cột tháng, sau khi unpivot bạn chỉ cần viết một Measure duy nhất. Chiều thời gian lúc này nằm trọn trong cột Attribute để bạn tùy ý đưa vào Slicer, Matrix hoặc biểu đồ xu hướng.
  • Dễ dàng tách các thuộc tính (Split Column): Khi tên chỉ số đã nằm gọn trong cột Attribute, bạn có thể kết hợp với cách sử dụng Split Column (Split Column by Delimiter với ký tự phân tách là dấu gạch dưới _) hoặc tính năng Transpose để tái cấu trúc và chia ngay thành 3 cột thông tin giá trị: Nền tảng (Facebook), Thời gian (M1) và Chỉ số đo lường (Cost).

Tìm hiểu cú pháp mã M của chức năng Unpivot Column

Hàm Table.UnpivotOtherColumns

Đây là hàm được sinh ra khi thực hiện tùy chọn Unpivot Other Columns:

Table.UnpivotOtherColumns(

    table as table, 

    pivotCols as list, 

    attributeColumn as text, 

    valueColumn as text

) as table

Trong đó:

  • table: Tên bước truy vấn trước đó (thường là #”Changed Type” hoặc #”Promoted Headers”).
  • pivotCols: Danh sách các cột cố định cần giữ lại, đặt trong cặp dấu ngoặc nhọn {}.
  • attributeColumn: Chuỗi văn bản đặt tên cho cột thuộc tính mới tạo (mặc định là “Attribute”).
  • valueColumn: Chuỗi văn bản đặt tên cho cột giá trị mới tạo (mặc định là “Value”).

Hàm Table.Unpivot

Hàm này xuất hiện khi bạn chọn cụ thể một số cột và áp dụng Unpivot Selected Columns:

Table.Unpivot(

    table as table, 

    pivotCols as list, 

    attributeColumn as text, 

    valueColumn as text

) as table

Lưu ý: Tham số pivotCols trong hàm Table.Unpivot đại diện cho danh sách các cột bị hủy xoay, chứ không phải cột được giữ lại.

[FAQ] Các câu hỏi về chức năng Unpivot Column

Thao tác Unpivot Column có làm tăng dung lượng file và làm chậm Power BI không?

Hoàn toàn không. Mặc dù số lượng dòng tăng lên gấp nhiều lần, nhưng Power BI lưu trữ dữ liệu theo cột và áp dụng các thuật toán nén. Một cột chứa các giá trị lặp đi lặp lại tiêu tốn rất ít RAM và giúp bộ máy DAX tính toán nhanh hơn nhiều so với việc duy trì hàng chục cột ngang.

Có thể sử dụng Unpivot Column trong Excel được không?

Có. Kể từ phiên bản Excel 2016 trở đi, Power Query đã được tích hợp mặc định vào Excel tại thẻ Data > mục Get & Transform Data. Thao tác Unpivot Column trong Excel hoàn toàn giống hệt 100% so với Power BI, phục vụ đắc lực cho quy trình Data Analysis trong Excel. Bạn cũng có thể xem bài viết so sánh Excel và Power BI để hiểu rõ cách phối hợp nhịp nhàng giữa hai nền tảng.

Làm thế nào khi bảng có cả hai chỉ số Doanh thu và Số lượng cần Unpivot?

Nếu bảng có cả hai chỉ số riêng biệt theo tháng, cách xử lý chuẩn nhất là:

  • Bước 1: Unpivot toàn bộ các cột chỉ số thành một cột Attribute chung.
  • Bước 2: Dùng lệnh Split Column để tách tháng và tên chỉ số thành 2 cột riêng.
  • Bước 3: Chọn cột Chỉ Số và áp dụng cách dùng chức năng Pivot Column với giá trị là cột Value để tạo thành 2 cột riêng biệt: Cột Doanh Thu và Cột Số Lượng.

Tại sao sau khi Refresh thì bước Unpivot bị báo lỗi?

Lỗi này thường xảy ra khi bạn dùng hàm Table.Unpivot (Unpivot Columns) trên danh sách cột cố định nhưng file nguồn tháng này bị đổi tên cột hoặc xóa bớt cột. Để khắc phục triệt để, hãy chuyển sang dùng Unpivot Other Columns bằng cách chọn các cột định danh không đổi.

Tổng kết

Làm chủ tính năng Unpivot Column là kỹ năng phân loại rõ rệt giữa một người làm dữ liệu nghiệp dư và một Data Analyst/BI Developer chuyên nghiệp. Việc chuyển đổi từ bảng dữ liệu dạng ngang sang bảng dữ liệu chuẩn hóa cho máy tính giúp loại bỏ hơn 80% rủi ro gãy luồng xử lý tự động trong Power Query.

Làm chủ Kỹ năng Chuẩn hóa Dữ liệu & Xây dựng Hệ thống BI tại Starttrain:

Để xây dựng tư duy mô hình hóa dữ liệu (Data Modeling), làm chủ ngôn ngữ M trong Power Query và tự động hóa toàn diện báo cáo quản trị, bạn có thể tham khảo các chương trình đào tạo chuyên sâu:

  • Khóa học phân tích & trực quan hóa dữ liệu toàn diện: khóa học Power BI Business Intelligence Essentials
  • Xử lý & phân tích dữ liệu nâng cao trên Excel: Khóa học Excel Excel for Business Analytics (EBA)

Khám phá thêm hàng trăm tài liệu, video hướng dẫn công cụ Power Query và DAX miễn phí tại Thư viện tự học Starttrain.

Danh sách bài giảng

Power Query trong Power BI
533
▶

[Power BI Tutorial 2] Cách dùng Power Query trong Power...

Starttrain Official

Index Column
308
▶

[Power Query Tutorial] Cách dùng chức năng Index Column

Starttrain Official

Cách dùng chức năng Pivot Column
283
▶

[Power Query Tutorial] Cách dùng chức năng Pivot Column

Starttrain Official

Duration
243
▶

[Power Query Tutorial] Cách dùng Duration trong Power BI

Starttrain Official

Promoted - Demoted Headers
318
▶

[Power Query Tutorial] Cách dùng Promoted – Demoted Headers

Starttrain Official

Cách dùng R-Python Script trong Power BI
239
▶

[Power Query Tutorial] Cách dùng R Script và Python Script

Starttrain Official

Scientific
203
▶

[Power Query Tutorial] Cách dùng Scientific trong Power BI

Starttrain Official

Standard
250
▶

[Power Query Tutorial] Cách dùng Standard trong Power BI

Starttrain Official

Statistics
288
▶

[Power Query Tutorial] Cách dùng Statistics trong Power BI

Starttrain Official

Duplicate Column
242
▶

[Power Query Tutorial] Cách Duplicate Column trong Power BI

Starttrain Official

Để lại một bình luận

Form - đọc sách
Form - Single Report Template

Vui lòng liên hệ qua những thông tin bên dưới. Starttrain sẽ phản hồi bạn trong thời gian sớm nhất.

Form Dashboard service