[Power Query Tutorial] Cách dùng Scientific trong Power BI

Scientific trong Power BI là nhóm công cụ toán học được tích hợp trực tiếp trong giao diện Power Query. Tính năng này cho phép người dùng thực hiện các phép tính như giá trị tuyệt đối, lũy thừa, căn bậc hai, logarithm, giai thừa và các hàm lượng giác. Bài viết này sẽ hướng dẫn chi tiết cách khai thác nhóm chức năng Scientific trong Power BI, các công cụ bổ trợ đi kèm (Trigonometry, Rounding, Information) và ví dụ minh họa thực tế.

Chức năng Scientific trong Power BI

Nhóm chức năng Scientific

Chức năng Scientific trong Power BI cung cấp các phép tính lũy thừa, căn thức, logarit và giá trị tuyệt đối:

Absolute Value (Giá trị tuyệt đối): Chuyển đổi tất cả các số âm thành số dương, giữ nguyên số dương và số 0.
Power (Lũy thừa):
- Square (Bình phương): Nhân số đó với chính nó (mũ 2).
- Cube (Lập phương): Lũy thừa bậc 3 của số (mũ 3).
- Power (Lũy thừa): Cho phép bạn nhập một số bất kỳ làm số mũ (mũ n).
Square Root (Căn bậc hai): Tính căn bậc hai của một số. Lưu ý: Nếu giá trị đầu vào là số âm, kết quả trả về sẽ là giá trị NaN (Not a Number).
Exponent (Số mũ cơ số e): Tính lũy thừa của hằng số e (e^x), trong đó e xấp xỉ 2.71828.
Logarithm (Logarit):
- Base 10: Logarit cơ số 10.
- Natural (Ln): Logarit tự nhiên (cơ số e).
- Logarithm: Logarit với cơ số tùy chọn do người dùng nhập.
Factorial (Giai thừa): Tính tích của tất cả các số nguyên dương từ 1 đến n (n!).

Nhóm chức năng Trigonometry

Dành riêng cho các phép tính lượng giác trong phân tích kỹ thuật hoặc mô phỏng:

Các hàm lượng giác cơ bản: Sin, Cos, Tan.
Các hàm lượng giác ngược: ArcSin, ArcCos, ArcTan.
Tính toán dựa trên đơn vị Radian.

Nhóm chức năng Rounding

Giúp làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu số thập phân:

Round… (Làm tròn): Làm tròn đến số chữ số thập phân chỉ định theo quy tắc làm tròn thông thường.
Round Up (Làm tròn lên): Làm tròn lên số nguyên hoặc số thập phân gần nhất lớn hơn.
Round Down (Làm tròn xuống): Làm tròn xuống số nguyên hoặc số thập phân nhỏ hơn.

Nhóm chức năng Information

Chức năng hỗ trợ phân loại và kiểm tra thuộc tính của dữ liệu số:

Is Even (Là số chẵn): Trả về True nếu là số chẵn, False nếu là số lẻ.
Is Odd (Là số lẻ): Trả về True nếu là số lẻ, False nếu là số chẵn.
Sign (Dấu của số): Trả về 1 nếu số dương, -1 nếu số âm, 0 nếu là số 0 và null nếu dữ liệu rỗng.

Ví dụ cách sử dụng chức năng Scientific trong Power BI

Tính giá trị tuyệt đối

Để chuyển đổi tất cả các số âm trong cột sang số dương, chọn cột cần xử lý, vào thẻ Transform (hoặc Add Column), bấm chọn Scientific và chọn Absolute Value.

Các giá trị ban đầu như -3, -2, -1 đã được biến đổi thành 3, 2, 1. Bước thực hiện được ghi nhận tại thanh công thức là Table.TransformColumns(#”Changed Type”, {{“Value”, Number.Abs, Int64.Type}}) và xuất hiện ở mục Applied Steps dưới tên Calculated Absolute Value.

Tính lũy thừa

Khi cần nâng một cột số lên một số mũ bất kỳ, chọn cột dữ liệu, sau đó vào Scientific -> chọn Power -> chọn Power….

Hộp thoại Power hiện ra yêu cầu, nhập vào số mũ cần tính. Trong ví dụ này, nhập giá trị 5 vào ô Specify the power to raise to, sau đó nhấn OK.

Các giá trị trong cột lập tức được tính lũy thừa bậc 5. Ví dụ giá trị -3 thành -243, -2 thành -32, 2 thành 32, 4 thành 1024. Công thức M tương ứng được áp dụng là Number.Power(_, 5).

Nếu chỉ muốn bình phương dữ liệu, Power Query cung cấp lối tắt nhanh. Vào Scientific -> chọn Power -> chọn Square.

Cột dữ liệu chuyển đổi thành bình phương của từng giá trị. Cụ thể các số -3, -2, -1, 1, 2, 3, 4 lần lượt đổi thành 9, 4, 1, 1, 4, 9, 16. Công thức thực thi là Number.Power(_, 2).

Tính căn bậc hai

Để lấy căn bậc hai của các số trong cột, cần truy cập vào menu Scientific và chọn Square Root.

Kết quả:

Với các số dương (1, 2, 3, 4), kết quả trả về là giá trị căn bậc hai chính xác (ví dụ 1, 1.414, 1.732, 2).
Với các số âm (-3, -2, -1), do số âm không có căn bậc hai thực, Power Query trả về giá trị NaN (Not a Number). Công thức M tự động chuyển đổi kiểu dữ liệu thành type number.

Tính số mũ cơ số e

Nếu muốn tính giá trị e^x cho từng ô dữ liệu trong cột, truy cập vào menu Scientific và nhấn chọn Exponent.

Kết quả: Các giá trị được tính theo lũy thừa của hằng số e (khoảng 2.71828).

Ví dụ với số 1, kết quả trả về là e^1 = 2.718281828.
Số 2 trả về e^2 = 7.389056.
Số âm như -3 trả về 0.049787. Công thức M áp dụng cho bước này là Table.TransformColumns(#”Changed Type”, {{“Value”, Number.Exp, type number}}).

Tính Logarit

Để chuyển đổi dữ liệu về dạng Logarit cơ số 10, chọn cột dữ liệu, vào Scientific -> Logarithm -> chọn Base-10.

Kết quả:

Với giá trị 1, Logarit cơ số 10 bằng 0.
Các giá trị 2, 3, 4 lần lượt trả về kết quả 0.301, 0.477, 0.602.
Với các số âm (-3, -2, -1), do logarit không xác định với số âm, kết quả trả về là NaN. Công thức M hiển thị: Table.TransformColumns(#”Changed Type”, {{“Value”, Number.Log10, type number}}).

Nếu cần tính Logarit cơ số e (Ln), chọn Scientific -> Logarithm -> chọn Natural.

Kết quả:

Giá trị 1 trả về Ln(1) = 0.
Giá trị 2, 3, 4 trả về lần lượt là 0.693, 1.098, 1.386.
Giá trị âm (-3, -2, -1) trả về kết quả NaN. Bước thực hiện ghi nhận công thức Number.Ln.

Tính giai thừa

Để tính giai thừa (n!) của các giá trị trong cột, vào Scientific -> chọn Factorial.

Kết quả:

Với số nguyên dương: 1! = 1, 2! = 2, 3! = 6, 4! = 24.
Với các số âm (-3, -2, -1): Vì không tồn tại giai thừa của số âm, Power Query trả về giá trị Error (mức độ lỗi 42% trong cột). Công thức M thực thi là Table.TransformColumns(#”Changed Type”, {{“Value”, Number.Factorial, Int64.Type}}).

Phép tính lượng giác

Để tính hàm Sin của các góc (tính theo Radian), chọn cột dữ liệu, nhấp chọn menu Trigonometry và chọn Sine.

Giá trị các số nguyên âm và dương được quy đổi về giá trị Sin tương ứng theo góc Radian (ví dụ Sin(-3) = -0.141, Sin(1) = 0.841). Công thức M áp dụng là Number.Sin.

Chức năng làm tròn

Khi cần làm tròn tất cả các số thập phân lên số nguyên lớn hơn gần nhất (ví dụ các số 1.0001, 1.9999, 2.5316, 3.4876, 55.1564), bạn truy cập menu Rounding và chọn Round Up.

Các giá trị ban đầu được làm tròn lên thành 2, 2, 3, 4, 56. Công thức M ghi nhận bước xử lý là Table.TransformColumns(#”Changed Type”, {{“Value”, Number.RoundUp, Int64.Type}}) và xuất hiện bước Rounded Up ở danh sách Applied Steps.

Để làm tròn xuống số nguyên nhỏ hơn gần nhất, bạn vào menu Rounding và nhấn chọn Round Down.

Toàn bộ các giá trị thập phân chuyển đổi xuống số nguyên phía dưới tương ứng: 1.0001 và 1.9999 đổi thành 1; 2.5316 thành 2; 3.4876 thành 3; 55.1564 thành 55. Công thức M tương ứng là Number.RoundDown.

Nếu muốn làm tròn số đến đúng N chữ số thập phân, hãy chọn menu Rounding -> chọn Round….

Cửa sổ Round sẽ hiện ra. Nhập số 3 vào mục Decimal Places rồi bấm OK.

Cột dữ liệu được làm tròn chuẩn xác tới 3 chữ số thập phân (ví dụ 2.5316 thành 2.532; 3.4876 thành 3.488; 55.1564 thành 55.156). Công thức M thực thi là Number.Round(_, 3).

Kiểm tra số chẵn/lẻ/âm/dương/0

Trong nhóm chức năng Information, có thể kiểm tra xem các giá trị số có phải là số chẵn hay không bằng cách vào menu Information -> chọn Is Even.

Power Query chuyển đổi cột dữ liệu thành kiểu True/False. Giá trị 2 trả về TRUE, còn các giá trị 1, 3, 55 trả về FALSE. Công thức M sử dụng là Table.TransformColumns(#”Rounded Off1″, {{“Value”, Number.IsEven, type logical}}).

Tương tự, để kiểm tra các số trong cột có phải là số lẻ hay không, chọn menu Information -> chọn Is Odd.

Trả về kiểu dữ liệu True/False. Giá trị 2 trả về FALSE, trong khi 1, 3, 55 trả về TRUE. Bước thực thi ứng với công thức M Number.IsOdd.

Để xác định dấu của từng giá trị số trong cột (dương, âm hay bằng 0), chọn cột dữ liệu, vào thẻ Transform -> chọn nhóm Information -> bấm chọn Sign.

Kết quả: Power Query biến đổi dữ liệu cột thành các mã đại diện cho dấu của từng số:

Số dương (ví dụ: 1) trả về kết quả 1.
Số âm (ví dụ: -2) trả về kết quả -1.
Số 0 trả về kết quả 0.
Giá trị rỗng (null) được giữ nguyên là null.

Công thức M tương ứng được tạo tự động trên thanh công thức là Table.TransformColumns(#”Replaced Value2″, {{“Value”, Number.Sign, Int64.Type}}) và ghi nhận bước thực hiện Extracted Sign ở panel Applied Steps.

Mã M của chức năng Scientific trong Power BI

Tên chức năng	Cú pháp hàm Power Query M	Mô tả chức năng
Absolute Value	Number.Abs(number)	Trả về giá trị tuyệt đối
Power (Square)	Number.Power(number, 2)	Tính bình phương
Power (Cube)	Number.Power(number, 3)	Tính lập phương
Power…	Number.Power(number, power)	Tính lũy thừa bậc n
Square Root	Number.Sqrt(number)	Tính căn bậc hai
Exponent	Number.Exp(number)	Lũy thừa hằng số e (e^x)
Logarithm Base-10	Number.Log10(number)	Logarit cơ số 10
Logarithm Natural	Number.Ln(number)	Logarit tự nhiên (cơ số e)
Logarithm…	Number.Log(number, base)	Logarit cơ số tùy chọn
Factorial	Number.Factorial(number)	Tính giai thừa (n!)
Sine / Cos / Tan	Number.Sin, Number.Cos, Number.Tan	Hàm lượng giác theo Radian
Round Up	Number.RoundUp(number)	Làm tròn lên
Round Down	Number.RoundDown(number)	Làm tròn xuống
Round…	Number.Round(number, digits)	Làm tròn theo số chữ số
Is Even	Number.IsEven(number)	Kiểm tra số chẵn (Logic)
Is Odd	Number.IsOdd(number)	Kiểm tra số lẻ (Logic)
Sign	Number.Sign(number)	Lấy dấu của số

Standard và Scientific trong Power BI có giống nhau không?

Hai nhóm chức năng Standard và Scientific trong Power Query đều nằm trên thanh công cụ toán học của Power Query Editor nhưng phục vụ các mục đích tính toán hoàn toàn khác nhau.

Tiêu chí	Standard	Scientific
Bản chất phép tính	Các phép tính số học đại số cộng, trừ, nhân, chia cơ bản.	Các phép tính lũy thừa, căn thức, logarit, lượng giác phức tạp.
Các chức năng chính	Add (+), Subtract (-), Multiply (*), Divide (/), Integer Divide, Modulo, Percentage.	Absolute Value, Power, Square Root, Exponent, Logarithm, Factorial.
Đối tượng áp dụng	Tính toán tổng doanh thu, lợi nhuận, tỷ lệ phần trăm, chia nhóm dư.	Mô hình hóa toán học, xử lý sai số, chuẩn hóa chuỗi thời gian, phân tích kỹ thuật.
Yêu cầu đầu vào	Thường yêu cầu nhập thêm một giá trị cố định hoặc chọn 2 cột để tính toán.	Thường tính toán trực tiếp trên chính giá trị của cột được chọn (hoặc nhập số mũ/cơ số).

[FAQ] Các câu hỏi liên quan đến Scientific trong Power BI

Tại sao tính Square Root cho số âm trong Power Query lại ra kết quả NaN?

Trong toán học thực, số âm không có căn bậc hai. Khi áp dụng Square Root cho số âm, Power Query không báo lỗi dừng query mà trả về NaN (Not a Number). Để khắc phục, bạn có thể áp dụng hàm Absolute Value trước để chuyển số âm thành số dương rồi mới lấy căn bậc hai.

Nên dùng Scientific trong Power Query hay viết công thức DAX trong Power BI Desktop?

Dùng Scientific trong Power Query khi: Bạn muốn chuẩn hóa và biến đổi dữ liệu ngay từ bước ETL, giúp tối ưu hiệu năng mô hình dữ liệu (Data Model) và giảm tải cho file Power BI.
Dùng DAX khi: Bạn cần tính toán động (dynamic calculations) phụ thuộc vào bộ lọc (Slicers/Filters) của người dùng trên báo cáo.

Sự khác nhau giữa việc chọn Scientific ở thẻ Transform và Add Column là gì?

Transform -> Scientific: Ghi đè và thay thế trực tiếp dữ liệu trên cột hiện tại.
Add Column -> Scientific: Giữ nguyên cột gốc và tạo ra một cột mới chứa kết quả tính toán.

Tổng kết

Tóm lại, việc làm chủ nhóm công cụ Scientific trong Power BI sẽ giúp bạn tối ưu hóa đáng kể quy trình xử lý dữ liệu ngay tại tầng Power Query Editor. Bạn hoàn toàn có thể biến đổi các phép tính lũy thừa, căn bậc hai, logarit và phân loại số học chỉ với vài thao tác nhấp chuột trực quan. Việc chuẩn hóa và tính toán sẵn dữ liệu ở tầng ETL không chỉ giúp bạn kiểm soát triệt để các lỗi toán học mà còn giảm tải gánh nặng tính toán động, giúp toàn bộ mô hình dữ liệu và Dashboard Power BI của bạn vận hành nhanh chóng, mượt mà hơn.

Việc tối ưu hóa các phép tính toán học nâng cao bằng Power Query giúp mô hình dữ liệu của bạn vận hành nhẹ nhàng và chính xác hơn. Bạn có thể mở rộng vốn kiến thức chuẩn hóa data qua Thư viện tự học Phân tích Dữ liệu miễn phí, hoặc tham gia khóa học Power BI – Business Intelligence Essentials nếu muốn sở hữu lộ trình đào tạo bài bản từ chuyển đổi dữ liệu thô đến thiết kế báo cáo BI thực chiến cùng giảng viên.

157