[Chart Tutorials] Hướng dẫn vẽ Pie chart và Donut chart

Trong quy trình Data Analysis trong Excel và lộ trình tự học Excel, Pie Chart và Donut Chart Excel là hai loại biểu đồ quen thuộc nhất để phản ánh cơ cấu và tỷ trọng. Tuy nhiên, việc hiểu đúng bản chất để lựa chọn giữa biểu đồ tròn hay biểu đồ donut, cũng như cách thiết kế chuẩn hóa và tinh gọn sẽ quyết định tính thuyết phục của toàn bộ báo cáo.

Bài viết này trong chuỗi hướng dẫn cách vẽ biểu đồ trong Excel của Starttrain sẽ giúp bạn nắm vững bản chất, quy trình dựng biểu đồ thực tế từ dữ liệu PivotTable, cùng các mẹo tối ưu trực quan chuyên nghiệp.

Pie Chart và Donut Chart Excel

Biểu đồ tỷ trọng là công cụ đắc lực giúp người xem nắm bắt ngay bức tranh tổng thể mà không bị ngợp bởi các hàng số liệu chi tiết. Cả Pie Chart và Donut Chart trong Excel đều sinh ra nhằm phục vụ mục đích này, nhưng mỗi loại lại mang những đặc trưng hình khối và ý nghĩa truyền tải riêng biệt.

Pie Chart và Donut Chart là gì?

• Bản chất của Pie Chart: Pie Chart là dạng biểu đồ hình tròn khép kín, trong đó toàn bộ hình tròn đại diện cho tổng thể (100%), và mỗi phần (slice) đại diện cho một danh mục thành phần với diện tích tỷ lệ thuận với giá trị tương ứng. Ý nghĩa lớn nhất của Pie Chart là thể hiện mối quan hệ giữa các thành phần và tổng thể (Part-to-whole relationship). Người đọc chỉ cần nhìn lướt qua góc và diện tích của từng phần là có thể nhận biết được phần nào đang chiếm thế áp đảo.
• Bản chất của Donut Chart: Donut Chart (hay Doughnut Chart) thực chất là một biến thể nâng cao của biểu đồ tròn với phần tâm rỗng. Thay vì dựa vào diện tích lát cắt và góc ở tâm như Pie Chart, Donut Chart hướng sự chú ý của mắt người đọc vào độ dài cung tròn. Khoảng trống ở giữa tâm biểu đồ không chỉ giúp thiết kế trở nên thanh thoát, hiện đại hơn mà còn cung cấp một vị trí lý tưởng để chèn các chỉ số, tổng doanh thu hoặc biểu tượng tóm tắt nội dung chính.

Pie Chart và Donut Chart Excel

Trong phần mềm Microsoft Excel, cả Pie Chart và Donut Chart đều được tích hợp sẵn trong nhóm công cụ Charts của thẻ Insert. Điểm mạnh vượt trội của hai dạng biểu đồ này trong Excel bao gồm:

• Tương thích hoàn hảo khi bạn nắm vững cách sử dụng Pivot Table trong Excel: Cho phép tự động cập nhật khi dữ liệu nguồn thay đổi hoặc khi người dùng thao tác lọc (filter và slicer).
• Linh hoạt: Người dùng có thể dễ dàng chuyển đổi qua lại giữa dạng pie và donut mà không làm mất cấu trúc dữ liệu đã liên kết.
• Tối ưu hóa nhãn số liệu (Data Labels): Excel hỗ trợ tính toán và hiển thị tự động tỷ lệ phần trăm (Percentage), tên danh mục (Category Name) và đường dẫn chú thích (Leader Lines) chỉ với vài cú nhấp chuột.

Hướng dẫn cách tạo Pie Chart và Donut Chart Excel

Để tạo một biểu đồ pie hoặc donut chuẩn chỉnh trong Excel, bạn có thể thực hiện theo quy trình chuẩn 4 bước sau:

• Chuẩn bị và làm sạch dữ liệu: Dữ liệu phù hợp nhất cho biểu đồ tròn là dữ liệu tổng hợp danh mục duy nhất không âm. Số lượng danh mục lý tưởng nhất chỉ nên từ 2 đến 5 nhóm để đảm bảo biểu đồ không bị rối mắt.
• Chọn vùng dữ liệu: Bôi đen bảng dữ liệu thô hoặc đặt con trỏ chuột vào bảng tổng hợp PivotTable cần trực quan hóa.
• Chèn biểu đồ tương ứng: Vào thẻ Insert trên thanh công cụ Ribbon, tìm đến nhóm Charts, bấm vào biểu tượng Insert Pie or Doughnut Chart và chọn loại biểu đồ bạn muốn (2-D Pie, Doughnut, …).
• Định dạng và dọn dẹp biểu đồ (Formatting): Ẩn các nút điều khiển dư thừa, loại bỏ viền hoặc màu nền rối mắt, đưa nhãn dữ liệu trực tiếp vào các lát cắt để người đọc không phải liếc qua lại giữa biểu đồ và bảng chú giải (legend).

Minh họa cụ thể cách tạo Pie Chart và Donut Chart Excel

Dưới đây là các thao tác thực tế từng bước để tạo và tinh chỉnh biểu đồ cơ cấu doanh thu từ một bảng PivotTable trong Excel.

Chuẩn bị bảng dữ liệu PivotTable

Trước khi vẽ biểu đồ, bạn cần có một bảng tổng hợp gọn gàng (có thể tham khảo thêm cách định dạng Pivot Table chuẩn để tối ưu cấu trúc dữ liệu). Trong ví dụ này, dữ liệu vận chuyển đã được nhóm bằng PivotTable với trường Khu vực nằm ở phần Rows và trường Doanh thu vận chuyển nằm ở phần Values. Bạn chỉ cần nhấp chuột vào bất kỳ ô nào bên trong bảng PivotTable này để kích hoạt các thẻ chức năng phân tích biểu đồ trên thanh công cụ.

Lựa chọn dạng biểu đồ 2D Pie trên Ribbon

Sau khi chọn vùng dữ liệu, bạn chuyển sang thẻ Insert trên thanh công cụ Ribbon. Tại nhóm tính năng Charts, bạn nhấp chuột vào biểu tượng biểu đồ tròn (Insert Pie or Doughnut Chart). Một menu thả xuống xuất hiện với các danh mục như 2-D Pie, 3-D Pie và Doughnut. Tại đây, bạn chọn dạng 2-D Pie cơ bản đầu tiên để biểu diễn số liệu trực quan.

Format biểu đồ Pie

Excel sẽ ngay lập tức chèn biểu đồ PivotChart dạng tròn vào trang tính. Biểu đồ mặc định lúc này sẽ bao gồm tiêu đề cơ bản, các lát cắt đại diện cho Miền Nam và Miền Trung, bảng chú giải danh mục (Legend) ở góc phải và các nút lọc trường PivotChart (Field Buttons) như “Sum of Doanh thu vận chuyển” hay “Khu vực”. Mặc dù đã hiển thị được hình dáng cơ bản, biểu đồ này vẫn còn nhiều chi tiết thừa cần được tối ưu lại.

Để biểu đồ chuyên nghiệp hơn, bạn vào thẻ ngữ cảnh PivotChart Analyze, tìm đến mục Field Buttons và tắt tính năng này để ẩn toàn bộ các nút xám chiếm diện tích. Tiếp theo, nhấp vào biểu tượng dấu cộng màu xanh ở góc trên bên phải biểu đồ, đánh dấu chọn vào ô Data Labels. Lúc này, các con số doanh thu tuyệt đối sẽ xuất hiện trực tiếp trên từng lát cắt của biểu đồ.

Định dạng Data Labels

Những con số doanh thu hàng tỷ đồng thường gây khó đọc khi đặt bên trong hình tròn. Bạn hãy nhấp đúp chuột vào nhãn số liệu để mở thanh điều khiển Format Data Labels ở cạnh phải màn hình. Tại mục Label Options, bạn bỏ chọn ô Value, thay vào đó đánh dấu tích vào hai ô Category Name (Tên danh mục) và Percentage (Tỷ lệ phần trăm). Bây giờ, biểu đồ đã hiển thị rõ ràng thông tin: Miền Nam 78% và Miền Trung 22%, giúp bạn có thể xóa luôn phần Legend phía ngoài để mở rộng tối đa diện tích biểu đồ.

Chuyển đổi hoặc chèn thêm Donut Chart

Nếu muốn thay đổi phong cách trình bày sang dạng vành khuyên hiện đại, bạn có thể thực hiện thao tác tương tự: từ thẻ Insert, chọn nhóm biểu đồ tròn và nhấp chọn mục Doughnut. Hoặc bạn chỉ cần nhấp chuột phải vào biểu đồ tròn hiện tại, chọn Change Chart Type rồi chuyển sang kiểu Doughnut. Biểu đồ Donut Chart sẽ lập tức thừa hưởng cấu trúc tỷ trọng của dữ liệu nhưng chừa một khoảng trống tinh tế ở chính giữa.

Hoàn thiện và đối chiếu hai dạng biểu đồ cạnh nhau

Sau khi đồng bộ hóa màu sắc và định dạng nhãn cho cả hai biểu đồ, bạn sẽ có hai phương án trực quan sắc nét đặt cạnh nhau. Pie Chart (bên trái) mang lại cảm nhận rõ ràng về khối lượng chiếm lĩnh diện tích bề mặt, trong khi Donut Chart (bên phải) mang đến cảm giác thanh thoát, tập trung vào chiều dài cung và dễ dàng tận dụng khoảng trống ở trung tâm để ghi chú tổng số hoặc mục tiêu đề xuất.

Phân biệt Pie Chart và Donut Chart Excel

Dù có chung nguồn gốc và mục tiêu thể hiện cơ cấu phần trăm, người làm phân tích dữ liệu cần hiểu rõ các điểm khác biệt then chốt sau để lựa chọn định dạng phù hợp nhất cho từng bối cảnh báo cáo:

Khi nào nên chọn Pie Chart?

• Khi bạn muốn nhấn mạnh sự tương phản rõ rệt giữa hai hoặc ba thành phần.
• Khi đối tượng người đọc là cấp quản lý ưa thích lối trình bày truyền thống, đòi hỏi sự rõ ràng tuyệt đối về diện tích thị phần.

Khi nào nên chọn Donut Chart?

• Khi bạn đang xây dựng báo cáo điều hành nơi diện tích trang bị giới hạn và bạn muốn tận dụng tâm biểu đồ để hiển thị tổng doanh số (Grand Total).
• Khi bạn muốn trình bày cấu trúc phân tầng với hai vòng tròn đồng tâm nhằm thể hiện quan hệ cha – con giữa các nhóm danh mục.

Những lưu ý quan trọng khi dùng biểu đồ Pie và Donut 

Giới hạn số lượng danh mục từ 2 đến 5 thành phần

Biểu đồ tròn chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi bạn có từ 2 đến 5 nhóm dữ liệu. Nếu dữ liệu có quá nhiều thành phần, biểu đồ sẽ bị chia cắt thành vô số lát nhỏ li ti khiến người xem rối mắt và khó phân biệt. Khi danh mục vượt quá con số này, biểu đồ cột hoặc biểu đồ thanh ngang sẽ là giải pháp thay thế tối ưu hơn rất nhiều.

Sắp xếp các lát cắt theo thứ tự giảm dần từ góc 12 giờ

Cách mắt người tiếp nhận thông tin trên biểu đồ tròn tương tự như cách xem mặt đồng hồ kim. Hãy luôn sắp xếp dữ liệu từ lớn đến nhỏ trước khi vẽ. Lát cắt lớn nhất nên bắt đầu từ mốc 12 giờ và quét theo chiều kim đồng hồ, sau đó đến các lát cắt nhỏ dần. Cách bố trí này giúp người đọc nhận biết ngay đâu là thành phần trọng yếu nhất của doanh nghiệp.

Đặt Data Labels thay vì phụ thuộc Legend

Việc bắt mắt người đọc phải liên tục liếc qua lại giữa các khối màu và bảng chú giải ở góc biểu đồ làm giảm đáng kể tốc độ tiếp nhận thông tin. Thay vào đó, bạn hãy hiển thị trực tiếp tên danh mục và tỷ lệ phần trăm vào chính các Data Labels. Cách làm này vừa giúp biểu đồ gọn gàng, vừa giải phóng không gian để biểu đồ hiển thị lớn hơn.

Gộp các nhóm nhỏ vào mục “Khác”

Nếu bắt buộc phải trình bày tập dữ liệu có nhiều danh mục phụ, giải pháp chuẩn hóa nhất là gộp toàn bộ các nhóm chiếm dưới 3% đến 5% thành một danh mục chung mang tên “Khác”. Sau đó, bạn có thể giải thích chi tiết nhóm này trong bảng số liệu đi kèm hoặc tạo biểu đồ Bar of Pie để mở rộng.

[FAQ] Một vài câu hỏi liên quan đến Pie Chart và Donut Chart Excel

Biểu đồ Pie và Donut trong Excel có hiển thị được số âm hoặc số 0 không?

Không. Cả Pie Chart và Donut Chart Excel đều hoạt động dựa trên nguyên lý cơ cấu tỷ trọng phần trăm của một tổng thể 100%. Giá trị bằng 0 sẽ không tạo ra lát cắt nào trên biểu đồ, còn giá trị âm sẽ gây lỗi logic toán học và làm sai lệch tỷ trọng trực quan. Nếu bảng dữ liệu của bạn có chỉ số âm (chẳng hạn lợi nhuận âm hoặc tăng trưởng âm), biểu đồ cột hoặc biểu đồ thác nước (Waterfall Chart) sẽ là lựa chọn thay thế chuẩn xác.

Làm thế nào để điều chỉnh kích thước lỗ rỗng tâm Donut Chart Excel?

Bạn có thể dễ dàng thay đổi độ dày vành khuyên bằng cách nhấp chuột phải vào vòng tròn của Donut Chart, chọn Format Data Series. Tại bảng điều khiển bên phải, bạn tìm đến mục Doughnut Hole Size và kéo thanh trượt từ 0% đến 90% (mặc định thông thường là 75%). Đưa chỉ số này về khoảng 50% đến 65% sẽ giúp vành khuyên dày dặn hơn, dễ nhìn hơn trên các màn hình nhỏ.

Khi nào nên thay thế hoàn toàn Pie Chart và Donut Chart bằng biểu đồ khác?

Bạn nên chuyển sang biểu đồ cột (Column Chart) hoặc thanh ngang (Bar Chart) khi số lượng danh mục vượt quá 5 nhóm, hoặc khi tỷ trọng giữa các nhóm quá suýt soát nhau (chẳng hạn 24%, 25%, 26%). Mắt người phân biệt độ cao và chiều dài của các cột chính xác hơn rất nhiều so với việc ước lượng góc quay và diện tích lát cắt tròn. Đặc biệt, đối với các tập dữ liệu phân cấp nhiều tầng hoặc có trên 10 danh mục phức tạp, việc sử dụng biểu đồ Treemap trong Excel sẽ giúp bạn tận dụng trọn vẹn diện tích hiển thị mà không làm rối mắt người xem.

Tổng kết

Pie Chart và Donut Chart Excel là hai công cụ trực quan hóa cơ cấu tỷ trọng mạnh mẽ, quen thuộc nhưng thường xuyên bị lạm dụng nếu người làm dữ liệu không nắm vững các nguyên tắc thiết kế cốt lõi. Hiểu đúng bản chất sẽ giúp bạn đưa ra lựa chọn sáng suốt: sử dụng Pie Chart khi cần tôn vinh diện tích bề mặt truyền thống, hoặc chuyển sang Donut Chart để sở hữu thiết kế hiện đại, thanh thoát và tận dụng trọn vẹn khoảng trống ở tâm cho các chỉ số KPI then chốt. Nếu bạn đang xây dựng báo cáo phân tích đa nền tảng hoặc muốn nâng cấp lên Business Intelligence, hãy tham khảo thêm bài hướng dẫn tạo Pie Chart và Donut Chart trong Power BI cũng như bài viết so sánh Excel và Power BI để lựa chọn công cụ tối ưu cho từng bài toán dữ liệu.

Nâng cao Kỹ năng Phân tích Dữ liệu & Xây dựng Báo cáo chuyên nghiệp tại Starttrain:

Để làm chủ toàn diện các kỹ thuật xử lý dữ liệu lớn, thiết lập hàm nâng cao và trực quan hóa dashboard kinh doanh thực chiến trên Excel, bạn có thể tham gia khóa đào tạo chuyên sâu:

👉 Khóa học ứng dụng thực chiến: khóa học Excel phân tích dữ liệu (Excel for Business Analytics – EBA)

Đón đọc thêm hàng trăm hướng dẫn công cụ, biểu mẫu báo cáo và kỹ năng phân tích hoàn toàn miễn phí tại Thư viện tự học Starttrain.