Decision Making Skills là gì? 8 cách cải thiện nhanh chóng

Trong bối cảnh thế giới hiện đại đầy biến động với những thay đổi chóng mặt về công nghệ và kinh tế, khả năng phân tích và lựa chọn hướng đi đúng đắn không còn đơn thuần là một lợi thế cạnh tranh, mà đã trở thành yếu tố sống còn đối với sự phát triển của mỗi cá nhân. Decision Making Skills chính là chiếc chìa khóa vạn năng, giúp bạn tự tin làm chủ cuộc đời, quản trị sự nghiệp hiệu quả và dẫn dắt tổ chức vượt qua mọi thách thức để đạt đến những thành công bền vững.

Decision Making Skills là gì?

Decision Making Skills (Kỹ năng ra quyết định) là tập hợp các kỹ năng cho phép bạn lựa chọn giải pháp tối ưu nhất cho các thách thức đang đối mặt. Sở hữu kỹ năng này đồng nghĩa với việc bạn có khả năng đưa ra những quyết định dựa trên cơ sở thông tin vững chắc (informed decisions) sau khi đã thu thập đầy đủ dữ liệu liên quan và cân nhắc kỹ lưỡng từ nhiều góc độ khác nhau.

Thực chất, đây là năng lực đưa ra những lựa chọn có tính lý tính và sáng suốt. Một người có kỹ năng ra quyết định giỏi tại nơi làm việc có thể đánh giá tất cả các sự thật hiện có, hiểu rõ trạng thái hiện tại của doanh nghiệp so với mục tiêu mong muốn, từ đó chọn ra lộ trình hành động hiệu quả nhất.

Trong môi trường công sở, Decision Making Skills thường được biểu hiện qua các hoạt động cụ thể như:

Điều phối các buổi thảo luận (Brainstorming): Dẫn dắt nhóm để thống nhất về các tính năng mới của sản phẩm.
Tuyển dụng nhân sự: Đánh giá và lựa chọn ứng viên phù hợp nhất để trao cơ hội làm việc.
Cải tiến quy trình: Thu thập phản hồi từ các thành viên để xây dựng luồng công việc (workflow) mới cho đội ngũ.
Nghiên cứu chiến lược: Phân tích xu hướng thị trường để hiểu rõ tác động của chúng đối với chiến lược chung của công ty.
Kết nối và học hỏi (Networking): Trao đổi với các chuyên gia bên ngoài để tìm hiểu cách họ tiếp cận và giải quyết các vấn đề tương tự.
Giải quyết xung đột: Hợp tác với những đồng nghiệp có quan điểm trái chiều để cùng tìm ra một giải pháp hài hòa.
Quản trị dữ liệu: Nhận diện các sai sót trong báo cáo dữ liệu và trực tiếp nhúng tay vào khắc phục.

Decision Making Skills gồm những gì?

Ra quyết định không phải là một hành động đơn lẻ mà là kết quả của sự phối hợp nhịp nhàng giữa nhiều nhóm kỹ năng khác nhau. Để đưa ra một lựa chọn sáng suốt, bạn cần rèn luyện các “mảnh ghép” quan trọng sau:

Kỹ năng phân tích (Analytical Skills)

Đây là nền tảng của mọi quyết định đúng đắn. Kỹ năng phân tích giúp bạn thu thập và đánh giá thông tin một cách hệ thống. Một người có khả năng phân tích tốt sẽ biết cách:

Quan sát vấn đề một cách tổng thể (zoom out).
Xem xét tất cả các dữ kiện thực tế.
Diễn giải các quy luật, mô hình hoặc xu hướng từ dữ liệu để đưa ra lựa chọn dựa trên tư duy logic thay vì cảm tính.

Nếu bạn đang làm việc với các hệ thống báo cáo phức tạp, việc nắm vững Business Intelligence là gì sẽ giúp kỹ năng phân tích của bạn trở nên sắc bén hơn.

Kỹ năng sáng tạo (Creativity Skills)

Quyết định không chỉ dừng lại ở những con số khô khan. Đôi khi, giải pháp tối ưu nằm ở những hướng đi phi truyền thống. Sự sáng tạo giúp bạn:

“Nghĩ khác đi” (think outside the box) để tìm ra những ý tưởng độc đáo.
Brainstorming các giải pháp mà người khác có thể bỏ qua.
Giữ một tâm thế cởi mở và sẵn sàng thử nghiệm những phương pháp mới.

Kỹ năng cộng tác (Collaboration Skills)

Một quyết định chất lượng thường được bồi đắp từ nhiều góc nhìn khác nhau. Kỹ năng cộng tác cho phép bạn làm việc hiệu quả với đồng đội để:

Tiếp cận với nhiều bộ kỹ năng và phương pháp giải quyết vấn đề đa dạng.
Lắng nghe và tích hợp các quan điểm trái chiều.
Xây dựng sự đồng thuận trong tập thể.

Kỹ năng lãnh đạo (Leadership Skills)

Dù cộng tác là quan trọng, nhưng cuối cùng vẫn cần một người đứng ra chịu trách nhiệm và chốt phương án cuối cùng. Kỹ năng lãnh đạo giúp bạn:

Cân nhắc tất cả các quan điểm và quyết định giải pháp đại diện tốt nhất cho mục tiêu chung.
Thể hiện bản lĩnh và sự quyết đoán ngay cả khi bạn không phải là quản lý. Việc chủ động chia sẻ ý tưởng và dẫn dắt quá trình ra quyết định sẽ giúp bạn chứng minh năng lực lãnh đạo tiềm năng.

Data-Driven Decision Making – Xu hướng ra quyết định dựa trên dữ liệu

Trong kỷ nguyên số, Data-Driven Decision Making (DDDM), hay ra quyết định dựa trên dữ liệu, không còn là một lựa chọn, mà là một yêu cầu tất yếu đối với các tổ chức muốn duy trì sự linh hoạt và tính cạnh tranh. Theo các báo cáo từ IBM, DDDM giúp các tổ chức biến dữ liệu thô thành những insights có giá trị thực tiễn, từ đó thúc đẩy giá trị kinh doanh một cách bền vững

Tìm hiểu Data-Driven Decision Making (DDDM) là gì?

Tại sao DDDM lại quan trọng?

Thay vì dựa vào trực giác hay kinh nghiệm cá nhân vốn dễ bị ảnh hưởng bởi các định kiến chủ quan, DDDM sử dụng các facts, metrics và dữ liệu lịch sử để dẫn dắt chiến lược. Các lợi ích chính bao gồm:

Tăng tính khách quan và minh bạch: Giảm thiểu rủi ro từ “linh cảm” và giúp mọi thành viên trong tổ chức hiểu rõ cơ sở của các quyết định.
Tối ưu hóa hiệu suất và lợi nhuận: Xác định chính xác các điểm nghẽn và cơ hội đầu tư mang lại ROI cao nhất.
Khả năng dự báo và quản trị rủi ro: Sử dụng dữ liệu để dự đoán xu hướng thị trường, giúp doanh nghiệp chủ động ứng phó thay vì bị động giải quyết hậu quả.

Quy trình 5 bước thực hiện DDDM hiệu quả

Để triển khai DDDM, tổ chức thường đi qua một quy trình khép kín:

Xác định mục tiêu kinh doanh: Bắt đầu bằng việc đặt ra câu hỏi cụ thể cần giải quyết (ví dụ: Làm thế nào để giảm tỷ lệ khách hàng rời bỏ?).
Xác định và thu thập dữ liệu: Tìm kiếm các nguồn dữ liệu phù hợp từ CRM, ERP, Google Analytics hoặc các báo cáo thị trường.
Làm sạch và phân tích: Loại bỏ dữ liệu nhiễu và sử dụng các công cụ BI (Business Intelligence), AI hoặc Machine Learning để tìm ra các mô hình và xu hướng.
Đưa ra quyết định và thực thi: Chuyển đổi insights thành hành động cụ thể trên thực tế.
Đo lường và tinh chỉnh: Theo dõi kết quả dựa trên các chỉ số đã định sẵn để học hỏi và tối ưu hóa quy trình cho các lần sau.

Các tips cải thiện Decision Making Skills

Thiết lập giới hạn thời gian

Sự trì hoãn thường là kẻ thù của các cơ hội. Hãy đặt ra deadline cụ thể cho từng quyết định. Ví dụ, nếu bạn phải chuẩn bị báo cáo ngân sách và đánh giá nhân sự cùng lúc, hãy ưu tiên việc cần sự phê duyệt sớm hơn. Việc có giới hạn thời gian buộc bộ não phải tập trung vào những yếu tố then chốt thay vì sa đà vào sự hoàn hảo không cần thiết.

Thu thập thông tin đa chiều

Để quyết định một cách sáng suốt, hãy nghiên cứu từ các nguồn đáng tin cậy và tìm kiếm các quan điểm khác nhau. Hãy là một người lắng nghe tích cực, đặt câu hỏi cho các chuyên gia nội bộ để giảm thiểu sự không chắc chắn. Luôn kiểm chứng tính xác thực và nhận diện các định kiến có thể có trong nguồn tin của bạn.

Phân biệt sự thật và ý kiến

Cả sự thật và ý kiến đều có giá trị, nhưng bạn cần biết cách phân loại chúng. Một chuyên gia có 20 năm kinh nghiệm có thể đưa ra những ý kiến vô giá dựa trên những sai lầm họ từng trải qua. Tuy nhiên, đừng chỉ dựa vào giả định. Câu chuyện về việc chọn một nhà cung cấp giá rẻ nhưng thiếu quy trình hỗ trợ là bài học đắt giá về việc ra quyết định dựa trên giả định thay vì kiểm chứng thực tế.

Cân nhắc ưu và nhược điểm

Bộ não con người đôi khi gặp khó khăn trong việc đánh giá lý tính các lợi ích và rủi ro. Hãy lập một danh sách Pros & Cons một cách hệ thống. Điều này giúp bạn vượt qua các định kiến nhận thức như định kiến vị chủng (chọn người giống mình) hoặc định kiến xác nhận (chỉ tin những gì phù hợp với suy nghĩ sẵn có). Hãy tập tư duy như một kỳ thủ cờ vua: luôn nghĩ trước ít nhất hai bước.

Tập trung vào kết quả mong muốn

Khi đối mặt với thách thức, thay vì đắm chìm trong vấn đề (như việc nhà cung cấp trễ hạn hay thiếu linh kiện sự kiện), hãy tập trung ngay vào kết quả bạn muốn đạt được. Những doanh nghiệp tồn tại qua đại dịch COVID-19 là những người đã nhanh chóng tập trung vào kết quả (duy trì doanh thu) bằng cách sáng tạo ra các quy trình mới như đặt hàng online hay giao hàng tận nơi.

Tin tưởng vào trực giác

Với những quyết định nhỏ hoặc cần tốc độ, trực giác là một công cụ mạnh mẽ. Đừng để nỗi sợ sai lầm làm bạn tê liệt. Hãy trao quyền cho bản thân và nhân viên được phép ra quyết định trong phạm vi cho phép. Sự cân bằng giữa tư duy chủ đích và tư duy bản năng là chìa khóa của những nhà ra quyết định xuất chúng.

Giữ sự linh hoạt

Đôi khi, ra quyết định nghĩa là phải thỏa hiệp để đạt được kết quả “thắng – thắng” (win-win). Trong các thương vụ sáp nhập, sự linh hoạt và sẵn sàng thay đổi quy trình cũ để thích nghi với bối cảnh mới là bài tập quan trọng nhất để trở thành một người ra quyết định giỏi hơn.

Tham gia đào tạo và học hỏi từ thực tế

Những quyết định sai lầm có thể khiến doanh nghiệp trả giá hàng tỷ đô la. Hãy đầu tư vào các khóa đào tạo về quản trị khủng hoảng hoặc kỹ năng giải quyết vấn đề. Đặc biệt, hãy học cách phản tư (reflect) sau mỗi quyết định để nhận diện các mô thức sai lầm và cải thiện trong tương lai.

Đừng chỉ dựa vào giả định. Hãy sử dụng các kỹ thuật Data Storytelling để biến các con số khô khan thành những luận điểm thuyết phục khi ra quyết định.

Kết luận

Làm chủ Decision Making Skills là một hành trình rèn luyện không ngừng nghỉ, đòi hỏi sự kết hợp tinh tế giữa óc phân tích sắc bén, sự sáng tạo đột phá và bản lĩnh lãnh đạo quyết đoán. Trong kỷ nguyên mà dữ liệu lên ngôi, việc tích hợp xu hướng Data-Driven Decision Making sẽ là bệ phóng giúp bạn đưa ra những lựa chọn chuẩn xác, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa thành công.